پاسخ: عللِ دشوارى وظیفه‏ى منتظران را مى‏توان در سه محور خلاصه کرد:

 1. آراستگى به عدالت و تقوا

 فرد منتظر باید یا متدین راستین بوده، به زیور عدالت، تقوا و پارسایى آراسته باشد. پیرو واقعى و صدّیق حضرت ولى عصر(عج) کسى است که رفتار و مکتب آن جناب را الگوى عملى خود قرار دهد. قیام مولا و تمامى زحمات جان فرساى ایشان و همه‏ى مجاهدت‏ها و رشادت‏ها و شهادت‏هاى پدران بزرگوار وى‏علیهم السلام در راه تربیت نفوس و پروش دینداران واقعى بوده است. طبعاً انصار و یاران حضرتش که در این مهم وى را مدد مى‏رسانند، با رهبر خود هم سنخى روحى و رفتارى خواهند داشت. منتظران گوش به فرمان وى که در رکابش حاضر مى‏شوند، عاملان به فرمان الهى: «اتّقوا اللَّه حقّ تقاته» (آن گونه که حق تقوا و پرهیزگارى است، از خدا بپرهیزید) مى‏باشند.(42)

 نشانه‏ى بارز کسانى که در دوره‏ى غیبت حجت قائم «انتظار» پیشه مى‏کنند، به روشنى در کلام نبوى ذکر شده است. حضرت رسول‏صلى الله علیه وآله وسلم در تجلیل از مقام شامخ «منتظران آخرالزمان» خطاب به صحابه فرمود:

 «شما اصحاب من هستید، لیکن برادران من مردمى هستند که در آخرالزمان مى‏آیند».

 آن‏گاه در مقام توصیف اوج مجاهدت و تدین ایشان مى‏فرماید:

 «لاحدهم أشد بقیةً على دینه من خرط القتاد فى اللیلة الظلماء، أو کالقابض على جمر الغضا؛ اولئک مصابیح الدُّجى‏...»(43)

 هر یک از ایشان بیش از [کسى که بر زجر] پوست کندن درخت خار با دست خالى در شب تاریک یا نگاهدارى آتش سوزان چوب درخت تاغ در کف دست [صبر مى‏کند] در دیندارى خود استقامت و پایدارى مى‏ورزد. به راستى که آنان چراغ‏هاى هدایت در شب‏هاى ظلمانى هستند.

 نکته مهم آن است که، اگر فردى با اجتناب از معاصى و رعایت پرواى الهى، بتواند ملکه‏ى عدالت را در خود پدید آورد و با ایجاد تعادل در میان قواى نفسانى خود، ارکان حیات اخلاقى را در وجود خود نهادینه سازد، آن‏گاه مى‏تواند در عصر ظهور که عصر استقرار عدل ناب و مطلق است، خویشتن را با شرایط نوین تمدن توحیدى مهدوى هماهنگ کند؛ اما در غیر این صورت، هاضمه‏ى شخصیت فرد، قدرت جذب مؤلفه‏هاى فرهنگِ عدالتْ‏محور دولت کریمه را نخواهد داشت.

 2. آراستگى به بردبارى و پایدارى‏

 فرد منتظر باید استقامت بورزد و صبر و حلم پیشه سازد؛ بر پایه‏ى روایت مفصّلى که در بیان شرایط عصر غیبت و اوضاع پیش از مقطع ظهور وارد شده است(44) و با تأیید تحلیل تاریخى(45) روند حوادث، مى‏توان این نکته را دریافت که در دوران غیبت فشار زایدالوصفى بر منتظران مخلص و صدّیق مهدى موعود(عج) وارد مى‏شود. مقاومت و پایدارى در چنین شرایطى به توانِ بالاى روحى نیازمند است. منتظران باید بکوشند تا به درجات بالاى صبر نایل گردند؛ صبرى که طبق حدیث شریف «رأس الایمان» است. در این‏جا جهت رعایت اختصار صرفاً به ترجمه‏ى یک حدیث نبوى اکتفا مى‏کنیم: روزى رسول خداصلى الله علیه وآله وسلم خطاب به اصحاب فرمودند:

 «پس از شما کسانى مى‏آیند که به هر یک از آنان، اجر پنجاه نفر از شما را خواهند داد». اصحاب پرسیدند: اى رسول خدا ما در غزوات بدر، احد و حنین با شما بودیم و درباره‏ى ما آیاتى از قرآن نازل شده است. پس، چرا به آنان پنجاه برابر ما ثواب داده مى‏شود؟ حضرت پاسخ گفتند: «آنان در شرایطى [بس دشوار] خواهند بود که اگر شما در آن شرایط به سر برید، تحمل و استقامت آنان را نخواهید داشت».(46)

 3. بهره مندى از دین‏شناسى بنیادین‏

 فرد منتظر باید فهم و تلقّى صحیحى از دین داشته باشد؛ مطالعه‏ى تایخ ادیان بیانگر این واقعیت است که ادیان بر اثر عوامل مختلف و با گذشت زمان‏هاى متمادى، آرام آرام از خلوص نخستین خود فاصله مى‏گیرند و خطوط اصلى و فرعى آن‏ها هر یک به نوعى با حذف و اضافه، تشدید و تضعیف، تدبیل و تغییر، تأویل و تفسیرو... دچار تحریف - یعنى انحراف از اصل - مى‏شوند.

 وظیفه‏ى فرد منتظر و جامعه‏ى منتظران در عصر غیبت، به‏ویژه در دوره‏ى حاضر - که با تداوم و تورم نظریه‏پردازى و مطالعات نظرى در حوزه‏ى دین پژوهى، فلسفه‏هاى مطلق و مضاف و عرصه‏ى وسیع علوم انسانى، روند برداشت‏هاى ناصواب از دین پیچیده‏تر است - این است که اسلان ناب را از سرچشمه‏هاى اصیل آن دریافت دارند.

 باید توجه داشت که دفترچه‏ى راهنماى اسلام که صراط مستقیم دستیابى به سعادت را به مؤمنان نشان مى‏دهد، امروزه نسخه بدل‏هاى فراوان به ظاهر مشابه، امّا گمراه کننده‏اى دارد که سعادت مى‏نمایند، ولى شقاوت مى‏فروشند.

 امام مهدى‏علیه السلام نه تنها یک انقلابى و رهبر سترگ سیاسى - اجتماعى است که عدالت اجتماعى - این آرمان همه‏ى رسولان الهى - را در گستره‏ى جامعه‏ى بشرى محقّق خواهد ساخت، بلکه یک مصلح بزرگ دینى است.(47) او بساط همه‏ى دین فروشان و بدعت گذاران و التقاطیان و متحجّران را برخواهد چید و مردمان را به‏سوى ابعاد ناشناخته و متروک دین، هدایت خواهد کرد.(48) قیام او نهضت عظیم احیاى تفکر و حیات دینى است.(49) و در زمینه‏ى معرفى و عملى کردن اسلام حقیقى و راستین از هیچ تلاشى فروگذار نخواهد کرد و هرکه را در مقابل این حرکت اصاحى بایستد، در هم خواهد کوبید.

 اهمیت و خطورت این امر به‏گونه‏اى است که بر پایه‏ى روایات معتبر، هنگامى که اسلام نخستین بار به دست رسول اکرم‏صلى الله علیه وآله وسلم ظهور کرد مردم با بت‏هاى سنگى و چوبى در برابر حضرت ایستادگى و مقابله کردند، لیکن در آن زمان که اسلام براى دومین بار به دست مهدى موعود (عج) ظهور خواهد کرد، گروهى با تمسک به آیات قرآن در برابر آن حضرت صف‏آرایى خواهند کرد.(50) حضرت در روند تکمیل پروسه‏ى احیا و اصلاح، ناگزیر با برخى از یاران و سپاهیان خود برخوردى قاطع و سرکوب گرانه خواهد داشت.(51)

 علت آن‏که جمعى از دینداران صورى یا قشرى چنین مقاومت‏هایى را از خود بروز داده و در مقابل حضرت، مى‏ایستند، دو چیز است:

 الف) هواپرستى دین فروشان مسلمان نما: این عامل در کبام على‏بن ابى‏طالب(علیه افضل صلوات المصلین) این‏گونه منعکس شده است:

 «یعْطِفُ الهوى‏ على‏ الهدى‏، إذا عَطَفُوا الهُدى‏ على الهوى‏ و یعطِفُ الرأى على القرآنِ إذا عَطَفُوا القرآن على الرأى»؛

 [مهدى موعود] هواهاى نفسانى مردمان را به هدایت تبدیل خواهد کرد، آن زمان که مردم هواى نفس را بر هدایت غالب سازند، و آرا و نظریات را به قرآن بازخواهد گرداند، هنگامى که قرآن را به آراى خود بازگردانند.(52)

 ب) عدم برخوردارى متدینان قشرى از معرفت و تربیت بایسته‏ى اسلامى: از مجموع تراث غنى روایى ابواب الفتن الملاحم و انباء القائم شباهتى میان دوران حکومت امام مهدى‏علیه السلام و امیرالمؤمنین على‏بن ابى‏طالب‏علیه السلام به دست مى‏آید. همچنان که حضرت على مرتضى‏علیه السلام با گروههاى جنگید که یا هواپرستى و دنیاطلبى شان آنان را به خروج در مقابل امام وقت واداشته بود (یعنى دو گروه ناکثین و قاسطین) یا فهم سقیم و تعصب کوردینى (یعنى گروه مارقین و خوارج)؛ به همین ترتیب در زمان حکومت حضرت ولى عصرعلیه السلام نیز دو گروه در برابر امام زمان خروج کرده، بر حضرت تیغ مى‏کشند. هواپرستان و کج‏اندیشان که نه فهم ژرف و جامعى از دین، حکمت و کارکرد آن دارند و نه ادب و تربیت لازم دینى در برخورد با حجّت زمان را.

 بدین ترتیب، امام‏علیه السلام در جبهه‏ى خارجى باید با نظام سلطه و استکبار جهانى وارد جنگ شود و در جبهه‏ى داخللى با منتظرانى که مى‏پنداشته‏اند مهدى موعود همان کسى که خدا وعده داده تا بیاید و آرزوها و خواسته‏هاى آنان را برآورده سازد یا آن‏چه را که آنان تحت عنوان «دین» بازشناخته و پذیرفته بوده‏اند، اجرا کند!

 در آسیب‏شناسى ایده‏ى انتظار، باید تمهیداتى اندیشیده شود که منتظران در سطح کلان با دین و اهداف‏آن، موانع و محدودیت‏هاى شناخت کامل دین در عصر غیبت، امامت و حوزه‏ى اختیارات امام، مفهوم صحیح و سازنده‏ى انتظار و وظایف منتظران، سیره و مشى امام عصرعلیه السلام در عصر ظهور، علایم قطعى ظهور، اهداف قیام قائم آل محمدعلیه السلام آشنا شوند. نیز در تربیت نفوس جامعه‏ى اسلامى باید روح ولایت‏پذیرى در کالبد آحاد منتظران دمیده شود تا بدین وسیله از تشکیل مهدى‏باورى‏هاى سطحى و انحرافى در میان منتظران پیشگیرى شود.